Gönül

Göndermeler

Mevlânâ'dan

Gönlün, sırrını mezarı olursa muradın daha kolay gerçekleşir.
Peygamber, “Sırrını gizleyen muradıyla çabuk buluşur,” dedi.
Tohum toprak içinde gizlenince, gizlenmesi bahçenin yeşillenmesine sebep olur.
Altın ve gümüş gizli olmasalardı, madende nasıl oluşurlardı.

---

Öyleyse yakınlık dili bizatihi başkadır. Gönüldaşlık, dildaşlıktan daha iyidir.
Gönülden konuşmasız, imasız ve kayıtsız yüz binlerce tercüman yükselir.

---

Hak gönül hoşluğunun, zıddıyla ortaya çıkması için eziyet ve kederi yarattı.

---

Sen, aşağılıkla senden olanı alan birinin müridi ve misafirisin.
Üstün değildir, seni nasıl üstün yapacak? Işık vermiyor, seni karartacak.
Kendisinin ışığı olmayınca, yakınlıkta başkaları ondan nasıl ışık bulacak.
Göze ilaç yapan kör gibi. Gözlere ne çeker? Ancak yeşim taşı.
Bizim durumumuz fakirlikte ve eziyete budur. Hiçbir misfir bize aldanmasın.
On yıllık kıtlığı şekil olarak görmedinse, gözlerini aç ve bize bak.
Bizim dışımız iddiacının içi gibi; gönlünde karanlık, dilindeyse parlaklık.
Allah'tan ne bir kokusu, ne iz var; iddiası Şit'ten ve Âdem'den fazla.
Şeytan dahi kendi suretini ona göstermemiş; o, ise “Biz abdâldan daha üstünüz” der.
Kendisinin bizzat bir adam olduğu sanılsın diye dervişlerin sözünü çokça çalmıştır.
Sözde Bâyezîd'i küçümser; onun içinden ise Yezid utanır.
Gökyüzünün ekmek ve sofrasından azıksızdır; Hak onun önüne bir kemik atmadı.
O ise seslenmiş: “Sofra kurdum, Hakk'ın vekiliyim, halife oğluyum.
Haydi çok mihnetli saf gönüllüler, cömertlik soframdan doyuncaya dek hiç yiyin.”
İnsanlar yıllarca yarın vaadiyle o kapının etrafında dolaşmış, yarın gelmez.
İnsanın sırrının az çok açığa çıkması için uzun zaman gerekir:
Beden duvarının altında hazine mi vardır yoksa yılan, karınca ve ejderha mı?
Bir şey olmadığı anlaşılınca isteklinin ömrü gitmiş olur, anlamak ne fayda?

---

Peygamber dedi: “Kadın akıllılara ve gönül sahiplerine tam galip gelir.
Cahillerse kadına üstün olur, çünkü onlar sert ve serkeş davranır.”

---

İster iki ayaklı, ister dört ayaklı olsun, bir tane kesen iki ağızlı makas gibi yol alır.
O iki ortak çamaşırcıya bak, görünüşte onunla bunun ihtilafı vardır.
Biri çamaşırı suya sokar, diğer ortak onu kurular.
O, kuru çamaşırı tekrar ıslatır. Sanki kavgayla tersini yapmaktadır.
Fakat kavga görüntüsündeki bu iki zıt, hoşnutluk içinde bir gönül ve bir iştir.

---

Felsefeci fikir ve zannında inkârcı olur; gitsin, başını o duvara vursun.
Suyun, toprağın ve çamurun konuşması, gönül ehlinin duyularınca hissedilir.
Hannâne direğinin inlemesini inkâr eden felsefeci, velilerin hislerine yabancıdır.
O der ki: “Halkın sevda ışığı, halkın görüşüne çok hayaller getirdi.”
Daha öte, o fesat ve küfrün yansıması, bu inkârcı düşünceyi ona yükledi.
Felsefeci şeytanı inkâr eder, aynı anda şeytanın oyuncağı olur.
Şeytanı görmedinse, kendini gör. Delilik olmadan alında morluk bulunmaz.
Gönlünde şüphe ve şaşkınlık bulunan, dünyada gizli felsefecidir.
İnanır görünür, fakat zaman zaman o felsefe damarı yüzünü karartır.

---

Gönüllerini parlatanlar, renk ve kokudan kurtuldu; her an durmaksızın güzellik görürler.
Bilimin şeklini ve kabuğunu bıraktılar, görerek kesin inanma sancağını yükseltmişlerdir.
Fikir gitti, aydınlık buldular; tanıklığın kaynağını ve denizini buldular.

---

Beyin ve gönül olmadan düşünceyle doluydular; ordusuz ve savaşsız zafere erdiler.
O apaçık görme, onlara göre düşüncedir; yoksa uzak olanlara göre görmektir.
Düşünce, geçmiş ve gelecekten olur. Bu ikisinden kurtulunca güçlük çözülür.
Her nitelikliyi niteliksizken görmüşlerdir. Madenden önce gerçeği ve sahteyi görmüşlerdir.

---

“İşte doğru; gönülden kabul ettim” dedi. Eğri, eğrilerin yanında doğru görünür.

---

Her biri kendi aslına bağlıdır; ihtiyatlı ol, birbirine benzerler.
Nitekim vesvese ve Elest vahyi; her ikisi akılla anlaşılır, fakat fark vardır.
Her ikisi gönül çarşısının tellallarıdır, mallarını överler. Ey bey!
Sen gönül sarrafıysan düşünceyi tanı. İki düşüncenin sırrını, esirci gibi ayırt et.
Bu iki düşünceyi şüpheden bilmiyorsan, “Aldatmaca yok” de; koşma ve koşturma.

---

Kâfir korkaktır, çünkü o dünyanın hâlinden zanla şüphe içinde yaşar.
Yolda gider, menzili bilmez; gönlü kör kişi korkarak adım atar.
Yolcu yolu bilmezse nasıl gider? Tereddütlerle ve kanlı gönülle gider.
Biri, “Hey! Bu taraf yol değildir” dese o, korkuyla orada durup kalır.
Uyanık gönlü yol bilse her hay huy kulağına hiç girer mi?

---

O, o caminin temelini koyduğunda cin ve insanlar gelip işe girişti,
Kulların ibadet yolunda oldukları gibi bir bölüğü aşkla ve bir bölüğü de isteksiz.
Halk cinlerdir, şehvet de zincir; şehvet onları dükkâna ve ota çekip götürür.
Bu zincir korku ve şaşkınlıktandır. Sen, bu halkı zincirsiz görme.
Onları kazanca ve ava çekip götürür; onları madene ve denizlere götürür.
Onları iyi ve kötü yöne götürür. Hak dedi: "Boynunda hurma lifinden bir ip var."
Boyunlarına ip bağladık; ahlâklarından ip yaptık.
Amel defteri boynuna asılı olmayan hiçbir ahlâkı bozuk ve ahlâkı temiz kişi yoktur.
Senin kötü işteki hırsın, ateş gibidir. Kor ateş, ateşin hoş renginden dolayı hoştur.
Kömürün o siyahlığı ateşte gizlidir; ateş gittiğinde karanlığı ortaya çıkar.
Siyah kömür senin hırsından kor ateş olur; hırsın gittiğinde o bozuk kömür ortada kalır.
O anda o kömür, kor ateş görünüyordu; bu, işin güzelliğinden değildi, hırs ateşiydi.
Hırs senin işini süslemişti; hırs gitti ve işin kara kaldı.
Ahmak olan kişi gulyabaninin süslediği ham şeyi, olgun sanır.
Canı onu deneyince, denemesinden dolayı dişleri kamaşır.
O tuzak, hevesinden dolayı yem görünüyordu; -bu,- hırs gulyabanisinin etkisiydi ve o tam hamdı.
Din ve hayır işinde hırs ara; hırs kalmazsa, -bu işler yine- güzel yüzlüdür.
Hayırlar güzeldir; -bu,- başkasının etkisiyle değildir; hırs ateşi giderse hayır ateşi kalır.
Dünya işinde hırs ateşi gidince, parlak kor ateşten -geriye- kömür kalmış olur.
Hırs, çocukları aldatır da gönül zevkinden eteklerini -at gibi- sürerler.
Çocuktan o kötü hırs gidince, diğer çocuklara güler:
"Ne yapıyordum? Bunda ne görüyordum? Sirke, hırsın etkisiyle bal göründü."