Cömert

Göndermeler

Mevlânâ'dan

Ancak bu defa cömertlik dolu o vezir, izzet Burak'ı üzerinde dünyadan gitmişti. Onun yerinde yeni vezir reis olmuştu; fakat çok merhametsiz ve cimriydi. Dedi: "Ey padişah! Bizim harcamalarımız var; bir şair için karşılık olarak bu bahşiş olmaz. Ey bahtiyar! Ben onda birin dörtte biriyle şair adamı hoş ve razı ederim." Halk ona dedi ki: "O, önceden bu yiğitten on bin alıp götürmüştür. Şekerden sonra nasıl kamış çiğner? Sultanlıktan sonra dilencilik nasıl yapar?" -Vezir- dedi: "Ona baskı içinde baskı yaparım, beklemekten ağlar ve güçsüzleşir. O zaman ona yolun toprağını versem, çimendeki gül yaprağı gibi kapar. Bunu bana bırak; çünkü istekli ateş de olsa bunda ustayım. Ülker yıldızından/gökten yere kadar uçsa, o beni görünce yumuşar."

Soysuz kişiye ilim ve fen öğretmek, yol kesicinin eline kılıç vermektir. Sarhoş bir zencinin eline kılıç vermek, ilmin, insan olmayanın eline geçmesinden daha iyidir. İlim, mal, unvan, makam ve başarı, soysuzların elinde fitnedir. Bundan dolayı delinin elinden kılıç almak için müminlere savaş farz oldu. Canı delidir, bedeni de kılıç; o çirkin huyludan kılıcı al. Makamın, cahillere çirkinlik adına yaptığını yüz aslan hiç yapabilir mi? Ayıbı gizlidir; alet/fırsat bulunca, yılanı delikten ovaya koşar. Cahil, acı buyruk padişahı olunca bütün ova yılan ve akreple dolar. Mal ve makam elde eden, insan olmayan kişi kendisinin rezilliğini istemiş olur. Ya cimrilik eder, bağış vermez; ya da cömertlik eder, yersiz yere bağış yapar. Şahı, piyadenin yerine kor; ahmağın verdiği bağış böyledir. Yetki bir sapığın eline geçinde makam sanır, kuyuya düşer. Yol bilmez, kılavuzluk eder; onun çirkin canı dünyayı yakar. Yokluk yolunun çocuğu pîrlik/önderlik yaparsa, takipçilerini talihsizlik gulyabanısı yakalar; "Gel, sana ay göstereyim," der; -ama- o temiz olmayan, asla ay görmemiştir. Ey ham cahil! Nasıl gösterirsin? Ömründe ayın aksini suda dahi görmedin ki! Ahmaklar başkan oldular, akıllılar da korkudan başlarını kilimin altına soktular.

Avcı yem saçarsa acıması ve cömertliğinden değildir; aksine av içindir. Ramazanda oruçlu -riyakâr-, acemi av için kendini uyumuş gösteren kedidir. Bu eğrilikle yüz kavmi kötü düşünceli yapmıştır; cömert ve oruçlu kişilerin adını kötüye çıkarmıştır.