Ben ol da anla

Göndermeler

Mevlânâ'dan

Şefaatçi oldu ve dedi: “Bu saltanatı ve sancağı bana verdiğin olgunlukla ver. Kime verirsen ve onu lütfedersen, o Süleyman'dır ve o kişi de benim. O benden sonra değildir, o benimledir. Benimle, bizatihi de demektir? Şüphesiz benim.”

Biri geldi, arkadaşının kapısını çaldı. Arkadaşı, “Ey güvenilir kişi! Kimsin?” dedi. “Ben” dedi. -Arkadaşı- ona dedi: “Git, zamanı değildir. Böyle bir sofrada ham kişiye yer yoktur. Ham kişiyi ayrılık ve hicran ateşinden başka kim olgunlaştırır? İki yüzlülükten kim kurtarır?” O zavallı gitti. Bir yıl yolculukta dostunun ayrılığında alevlerle yandı. O yanmış, olgunlaştı. Sonra geri döndü. Yine arkadaşının evinin etrafında dolaştı. Dudağından edepsizce bir söz çıkmaması için yüz korku ve edeple kapının halkasını vurdu. Dostu seslendi: “Kapıdaki kimdir?” O, “Kapıda da sensin, ey sevgili” dedi. -Arkadaşı- dedi: “Şimdi benim gibisin, ey ben! Gir. Evde iki bene sığacak yer yok.”

Onlardan iki dostu bir arada gördün mü, hem birdirler, hem altı yüz bin.

Dertsiz olan kişi yol kesicidir. Çünkü dertsiz “Ene'el-Hak” demektir. O “Ben”i vakitsiz söylemek lanettir; o “Ben”i vaktinde söylemek rahmettir. Mansûr'un o “Ben”i kesin olarak rahmet oldu. O Firavun'un “Ben”i ise lânet oldu; gör.

İkilik olunca dost düşman olur; hiçbir kişi kendisiyle savaşmaz.

Hayır; sen dersin, yine kendi kulağına; ne ben, ne de benden başkası. Ey, sen de bensin! Uykuya daldığın zaman gibi; kendi önünden, kendi önüne gidersin; Kendinden dinlersin, ama filan kişinin uykuda sana onu gizlice söylediğini sanırsın. Ey, hoş arkadaş! Sen, bir sen değilsin; bilakis bir gökyüzü, derin bir denizsin. Dokuz yüz kat olan senin büyük «sen» varlığın, denizdir; yüz «sen»in batma yeridir.

Ben nerede ırmak görsem, “Onun yerinde olsaydım” diye kıskanırım.

Irmak gördün, testiyi ırmağa dök; su ırmaktan hiç kaçar mı? Testinin suyu ırmağın suyuna girince, içinde yok olur ve ırmak, o olur.

Senin çalışman ve gücünle ortaya çıkmasa da, camii oğlun yapacak. Ey hikmet sahibi! Onun yapması senin yapmandır. Bil ki müminlerin ezeli bir birliği vardır. Müminler sayılıdır, ancak iman birdir; bedenleri sayılıdır, ancak can birdir. İnsanın, inek ve eşekte bulunan anlayış ve candan başka bir aklı ve canı vardır. Hayvanî canın birliği yoktur; sen bu birliği rüzgâr/havanî canda arama. Bu ekmek yese, o doymaz; bu yük çekse o, ağırlaşmaz. Hatta bu, onun ölümünden sevinir; onun azığını görse kıskançlılıktan ölür. Kurtların ve köpeklerin canı ayrıdır; Allah'ın aslanlarının canları birdir. Canlarını, isim olarak çoğul dedim; çünkü o bir can, bedene göre yüzdür. Gökteki güneşin bir ışığı gibidir; evlerin alanına göre yüzdür. Ancak sen duvarı aradan kaldırırsan, onların bütün ışıkları bir olur. Evlerin temeli yıkıldığında, müminler bir kişi kalır. Bu sözden farklar ve güçlükler doğar; çünkü benzer değildir, örnektir bu. Aslanın şahsıyla yiğit insanın şahsı arasında sınırsız farklar vardır. Ey güzel bekişli! Ancak örnek anında -aralarındaki- birliğe cesurluk açısında bak. Çünkü o yiğit, sonuçta aslan gibidir; her yönden aslanın aynısı değildir. Bu dünyanın birleşik bir sureti yok ki, ben sana benzerini göstereyim.

Ey eğri giden! Bana kendinden bakma; böylece bir diziyi, iki dizi görmezsin. Bana benden bak bir an; böylece varlığın ötesinde bir alan görürsün Darlıktan, ar ve şöhretten kurtulursun; aşk içinde aşk görürsün; vesselâm.

Hallac-ı Mansur'dan

“Sanki ben, sanki ben... Ben sanki O'yum. Yahut O sanki Ben'dir. Benden çekinme eğer sen Ben'sen! Ey zanlara esîr olan beni ben sanma! Ben, ben değilim. Ben, ben olmadım; ben olmayacağım.”

---

“Bu yüzden söyledi Mûsa: «Belki size getiririm ondan bir haber..» Mühtedî haberle tatmin oluyor diye muktedî eserle nasıl doysun. Ağaçtan. Tûr cânibinden! Hayır! O ne ağaçtan dinlemiştir, ne çölden, ne fezâdan... Ben, işte bu ağaca benzerim! Hâkikat nedir? O da mahlûk. Mahluku bırak ki sen O olasın, O da «sen» olsun: Hakîkat yönünden. Ben vasfediciyim, Mevsûf da vasfedicidir. Vasfeden hakîkati anlatır. Peki mevsuftan ne haber?”

---

“Görünce Rabbimi gönül gözüyle Sordum: Kimsin ey Sen? Dedi: Senim Ben. Bulaşmamışsın hiç «nerde» sözüyle; «Nerde»yle ilgili olmamışsın Sen! Kuruntuya nasıp gelmemiş Hak'dan Ki bilsin nerdedir zatın ey Mevlâ! Bütün «nerdeler»i Sensin kuşatan; Sen nerdesin? «Nerdesiz»ce uzakta. Eriyip tükendi benimle fenâ Yok oldum da ancak ulaştım Sana!”