Bileşik mal
Çeşit çeşit domates vardır. Bunların hepsinin fiyatı farklıdır, üretim ve tüketim miktarları da farklıdır. Diğerlerininki değişmeden domates çeşitlerinden birinin fiyatı artsa -normal koşullarda- tüketici bu çeşide olan talebini azaltır. Böylece her domates çeşidine olan talep, çok esnektir. Şimdi bir de tüm çeşitleri etkileyen negatif bir üretim şoku sonucunda yaşananlara bakalım. Herhangi bir çeşidin fiyatı arttığında talep diğerlerinin artmama durumunda olduğu gibi talep keskin biçimde düşmez. Herhangi bir domates çeşidinin kısmi denge çözümlemesi yapıldığında domatese olan talep çok esnektir ama üretim ya da tüketim koşullarındaki bir domates çeşidini etkileyen değişimin diğer çeşitleri de etkileyeceği düşünülürse pratikte domatese olan talep hangi çeşit olursa olsun o kadar da esnek değildir, hatta birim esnekliğe yakındır.
Tüm domates çeşitlerini kapsayan bileşik bir mal olarak domatesin ekonomik çözümlemesini yapmaya kalkışırsam bu ne kısmi denge ne de genel denge çözümlemesi olur; her ne kadar konu mikroekonominin konusu olsa ve kısmi denge çözümlenmesi olarak sınıflandırılsa da çözümleme yöntemi olarak makroekonominin dayandığı çözümleme yöntemini kullanırım; bundan dolayı bu yöntemle yapılan çözümlemelere makroekonomik çözümleme diyorum.
Domatesin her çeşidi için fiyatı pazarda doğrudan gözlemlerim ve miktar, yani ne kadar satıldığı doğrudan gözlemlenir. Halbuki genel olarak domatesin ekonomik çözümlemesini yapacaksam elimde gözlem olarak yalnızca bu bileşik malın toplam satış değeri vardır. Fiyat ve miktar bileşenlerinin olduğunu kabul edip toplam satış değerini bu bileşenlere ayırmam gerekir.
Domates çeşitleri için p fiyat, q miktar (sütun) vektörüyken domatese yapılan toplam harcama ya da toplam domates satışı pTq olur. Toplam satışın makroekonomik çözümlemenin gereği olarak fiyat (ep) ve miktar (eq) olmak üzere iki skalar değere ayrıştığını düşünüyoruz. Bu iki skaların büyüklükleri birbirlerine bağlıdır ama kendi başlarına alındıklarında büyüklükleri sadece ölçek sorunudur. Örneğin, domatesi kilogramla da ölçebiliriz, tonla da gramla da. 1 kg. domatesin miktarı kilogram ile ölçüldüğünde 1, tonla ölçüldüğünde 0,001 ve gramla ölçüldüğünde 1000 olur. Ancak, fiyatı da ona göre olmalıdır 1 kilogramı 1 para olan domatesin fiyatı kilogram ile ölçüldüğünde 1, tonla ölçüldüğünde 1000 ve gramla ölçüldüğünde 0,001 olur. Skalar fiyat ve miktar çifti (ep,eq) için ölçüm birimini bilmiyoruz, ama herhangi bir fiyat ve miktar vektör çiftini (p0, q0) başlangıç durumu ya da baz olarak alıp baz için birimi öyle seçebiliriz ki (ep0,eq0) = (100,100) olur.
Biri birleşik malın fiyatı, diğeri birleşik malın miktarı için olmak üzere (ep0,eq0) = (100,100) koşulunu sağlayacak bir fonksiyon çifti ile (p, q) kombinasyonlarının tümü için fiyat endeksi ep(p, q) ve miktar endeksi eq(p, q) olarak hesaplanabilir. Bir örnek vermem gerekirse en yaygın kullanılan fonksiyon, Laspeyres endeksleri için kullanılandır: epi = ptTqt / p0Tq0.
Ayrıca bknz. enflasyon