"Enflasyonun kısmi denge çözümlemesi" sayfasının sürümleri arasındaki fark
k |
k |
||
| 22. satır: | 22. satır: | ||
|} | |} | ||
| − | Sigara, araba yakıtı gibi fiyatı değişse bile tüketicilerin ya bağımlılıktan ya da gereksinimden dolayı talep edilen miktarı kolay kolay değiştiremedikleri ürünlerin talebi, esnek değildir. Bu tür bir malın fiyatı arz koşullarındaki değişiklikten dolayı, örneğin yerli paranın değerlenmesinden dolayı artarsa miktardaki azalma sınırlı kalır bu mal için yapılan harcama artar. Fiyatı azaldığında ise tüketilen miktar o oranda | + | Sigara, araba yakıtı gibi fiyatı değişse bile tüketicilerin ya bağımlılıktan ya da gereksinimden dolayı talep edilen miktarı kolay kolay değiştiremedikleri ürünlerin talebi, esnek değildir. Bu tür bir malın fiyatı arz koşullarındaki değişiklikten dolayı, örneğin yerli paranın değerlenmesinden dolayı artarsa miktardaki azalma sınırlı kalır bu mal için yapılan harcama artar. Fiyatı azaldığında ise tüketilen miktar o oranda artmaz ve yapılan harcama azalır. |
Eksikliği ikame edilebilen diğer ürünlerle giderilebilen, tüketicinin bağımlı olmadığı ürünlere talep esnektir. Bu tür bir ürünün fiyatı arttığında tüketiciler, ürünün ikamelerine yönelir ve bu ürüne yapılan harcama düşer. Fiyatı azaldığında ise tüketiciler, bu ürüne yönelirler ve ürüne yapılan harcama artar. | Eksikliği ikame edilebilen diğer ürünlerle giderilebilen, tüketicinin bağımlı olmadığı ürünlere talep esnektir. Bu tür bir ürünün fiyatı arttığında tüketiciler, ürünün ikamelerine yönelir ve bu ürüne yapılan harcama düşer. Fiyatı azaldığında ise tüketiciler, bu ürüne yönelirler ve ürüne yapılan harcama artar. | ||
10.42, 17 Ekim 2023 tarihindeki hâli
Önce tek bir sektörde üretim şoku sonrası yaşanan fiyat artışının kısmi denge çözümlemesiyle başlayayım.
Tek sektörde fiyat değişiminin kısmi denge çözümlemesi
Herhangi bir i. maldan talep edilen miktardaki yüzde değişimi ξi ile ve fiyatın talep esnekliğini, εi = -ξi/πi ile gösteriyorum.
Birim esnek talep (εk = 1) durumundan başlayayım; miktar, fiyatla ters orantılı olarak değişir, talep edilen miktarın yüzde artışı oranı πk olur. Üretim koşullarında maliyet azaltıcı bir değişiklik yaşandığında fiyat düşerken (πk < 0) miktar, fiyat azaldığı oranda artar; ξk=-πk. Bu durumda ortalama fiyat azalma oranı, aynı oranda büyümeyi ima edecek biçimde αk×(-πk) olur. Fiyat arttığındaysa tam tersi gerçekleşir, enflasyon oranı αk×πk olurken ekonomi aynı oranda küçülür. Fiyat ister artsın, ister azalsın k. ürün için yapılan harcama değişmez ve bu sektördeki değişim, diğer sektörleri etkilemez.
Birim esneklik sağlayan Cobb-Douglas fonksiyonel biçminin, pratikte karşılığı neredeyse hiç bulunmaz ve birim esneklikten farklılık, kısmi denge sonucunun değişmesini gerektirir.
Birim esneklikten farklılık, ilk çözümsel aşamada fiyat değişiminin fiyatı değişen mala yapılan harcamaya etkisizliğini 1. Tablo'dan izlenebileceği biçimde ortadan kaldırır.
| Talep esnekliği | Maliyet azaltıcı arz şoku |
Maliyet artırıcı arz şoku |
|---|---|---|
| esnek değil εk < 1 |
azalır | artar |
| birim esnek εk = 1 |
değişmez | değişmez |
| esnek εk > 1 |
artar | azalır |
Sigara, araba yakıtı gibi fiyatı değişse bile tüketicilerin ya bağımlılıktan ya da gereksinimden dolayı talep edilen miktarı kolay kolay değiştiremedikleri ürünlerin talebi, esnek değildir. Bu tür bir malın fiyatı arz koşullarındaki değişiklikten dolayı, örneğin yerli paranın değerlenmesinden dolayı artarsa miktardaki azalma sınırlı kalır bu mal için yapılan harcama artar. Fiyatı azaldığında ise tüketilen miktar o oranda artmaz ve yapılan harcama azalır.
Eksikliği ikame edilebilen diğer ürünlerle giderilebilen, tüketicinin bağımlı olmadığı ürünlere talep esnektir. Bu tür bir ürünün fiyatı arttığında tüketiciler, ürünün ikamelerine yönelir ve bu ürüne yapılan harcama düşer. Fiyatı azaldığında ise tüketiciler, bu ürüne yönelirler ve ürüne yapılan harcama artar.
Esnek talep durumunda fiyat artışı, esnek olmayan talep durumunda fiyat azalışı, harcamaları azaltır.
Esnek talep durumunda fiyat azalışı, esnek olmayan talep durumunda fiyat artışı, harcamaları artırır.
Kısmi denge çözümlemesinin genişletilmesi
Kısmi denge çözümlemesinde gelirin verili olduğu kabul edilir. Başlangıçta denge olduğuna göre -yani toplam tüketim harcamasın gelire eşit olduğuna göre- harcamaları azaltan durumlarda fiyat değişiminin neden olduğu yeni kısmi dengeye ulaşıldıktan sonra tüketicilerin elinde harcayabilecekleri fazladan bir miktar gelir kalır. Mal ve hizmet piyasaları dengeye geldikten sonra gelirin bir bölümü tüketicilerin elinde harcayabilecekleri biçimde kalacaksa bu ta en baştan fiyatlar üstünde baskı yapar ve fiyat artışlarına neden olur. Bu duruma, enflasyonist durum diyorum. Yaşanan fiyat artışının bir bölümü reel nedenlerle ortaya çıkıp reel çözümlemeyi gerektirirken bir kısmı para piyasasındaki değişimle ortadan kaldırılabilecek enflasyonist durumdan kaynaklanır.
Tüketim harcamasını artıran durumlarda ise dengeye ulaşmak için gerekli olan harcamadan daha az gelir vardır. Kısmi denge çözümlemesinin ötesinde para piyasasına yapılabilecek müdahalelerle durdurulabilecek fiyat azalışlarına neden olan bu duruma deflasyonist durum diyorum.
2. Tablo kısmen enflasyonist, tamamen reel ve kısmen deflasyonist durumları özetliyor.
| Talep esnekliği | Maliyet azaltıcı arz şoku |
Maliyet artırıcı arz şoku |
|---|---|---|
| esnek değil εk < 1 |
kısmen enflasyonist | kısmen deflasyonist |
| birim esnek εk = 1 |
tamamen reel | tamamen reel |
| esnek εk > 1 |
kısmen deflasyonist | kısmen enflasyonist |