Enflasyonun kısmi denge çözümlemesi - Revizyon geçmişi

Osman 11.27, 17 Ekim 2023 tarihinde

2023-10-17T11:27:41Z

Osman 11.26, 17 Ekim 2023 tarihinde

2023-10-17T11:26:45Z

Osman 11.14, 17 Ekim 2023 tarihinde

2023-10-17T11:14:07Z

Osman 10.42, 17 Ekim 2023 tarihinde

2023-10-17T10:42:48Z

Osman 10.04, 17 Ekim 2023 tarihinde

2023-10-17T10:04:30Z

Osman 09.41, 17 Ekim 2023 tarihinde

2023-10-17T09:41:59Z

Osman: "Yaşanan enflasyon, "ya parasaldır ya da reeldir" denebilecek kadar da basit biçimde açıklanamaz. Köken olarak üretim ya da tüketim koşullarındak..." içeriğiyle yeni sayfa oluşturdu

2023-10-12T06:33:20Z

"Yaşanan enflasyon, "ya parasaldır ya da reeldir" denebilecek kadar da basit biçimde açıklanamaz. Köken olarak üretim ya da tüketim koşullarındak..." içeriğiyle yeni sayfa oluşturdu

Yeni sayfa

Yaşanan [[enflasyon]], "ya parasaldır ya da reeldir" denebilecek kadar da basit biçimde açıklanamaz. Köken olarak üretim ya da tüketim koşullarındaki değişimin sonucu olarak artması ya da azalması gereken tek bir malın fiyatı olsa bile bundan ekonominin tümü etkilenir. Böyle bir etkinin yokumsanabilecek denli az olduğunu varsayıp yokumsarsam yaptığım [[kısmi denge çözümlemesi]] olur. Önce tek bir sektörde üretim şoku sonrası yaşanan fiyat artışının [[kısmi denge çözümlemesi]]yle başlayayım.

Herhangi bir i. maldan talep edilen miktardaki yüzde değişimi '''ξi''' ile ve fiyatın talep esnekliğini, '''εi''' = '''-ξi/πi''' ile gösteriyorum.

Birim esnek talep ('''εk''' = 1) durumundan başlayayım; miktar, fiyatla ters orantılı olarak değişir, talep edilen miktarın yüzde artışı oranı '''πk''' olur. Üretim koşullarında maliyet azaltıcı bir değişiklik yaşandığında fiyat düşerken ('''πk''' < 0) miktar, fiyat azaldığı oranda artar; '''ξk=-πk'''. Bu durumda ortalama fiyat azalma oranı, aynı oranda büyümeyi ima edecek biçimde '''αk'''×('''-πk''') olur. Fiyat arttığındaysa tam tersi gerçekleşir, enflasyon oranı '''αk'''×'''πk''' olurken ekonomi aynı oranda küçülür. Fiyat ister artsın, ister azalsın k. ürün için yapılan harcama değişmez ve bu sektördeki değişim, diğer sektörleri etkilemez.

Birim esneklik sağlayan Cobb-Douglas fonksiyonel biçminin, pratikte karşılığı neredeyse hiç bulunmaz ve birim esneklikten farklılık, kısmi denge sonucunun değişmesini gerektirir.

Birim esneklikten farklılık, ilk çözümsel aşamada fiyat değişiminin fiyatı değişen mala yapılan harcamaya etkisizliğini 1. Tablo'dan izlenebileceği biçimde ortadan kaldırır.

{| border=1
|+ '''1. Tablo: Bir malda (k. malda) yaşanan arz şoku sonrası o mala yapılan harcamadaki değişim'''
|-
! Talep esnekliği !! Maliyet azaltıcı arz şoku !! Maliyet artırıcı arz şoku
|-
| esnek değil '''εk''' < 1 || azalır || artar
|-
| birim esnek '''εk''' = 1 || değişmez || değişmez
|-
| esnek '''εk''' > 1 || artar || azalır
|}

Sigara, araba yakıtı gibi fiyatı değişse bile tüketicilerin ya bağımlılıktan ya da gereksinimden dolayı talep edilen miktarı kolay kolay değiştiremedikleri ürünlerin talebi, esnek değildir. Bu tür bir malın fiyatı arz koşullarındaki değişiklikten dolayı, örneğin yerli paranın değerlenmesinden dolayı artarsa miktardaki azalma sınırlı kalır bu mal için yapılan harcama artar. Fiyatı azaldığında ise tüketilen miktar o oranda azalmaz ve yapılan harcama artar.

Eksikliği ikame edilebilen diğer ürünlerle giderilebilen, tüketicinin bağımlı olmadığı ürünlere talep esnektir. Bu tür bir ürünün fiyatı arttığında tüketiciler, ürünün ikamelerine yönelir ve bu ürüne yapılan harcama düşer. Fiyatı azaldığında ise tüketiciler, bu ürüne yönelirler ve ürüne yapılan harcama artar.

Esnek talep durumunda fiyat artışı, esnek olmayan talep durumunda fiyat azalışı, harcamaları azaltır.

Esnek talep durumunda fiyat azalışı, esnek olmayan talep durumunda fiyat artışı, harcamaları artırır.

===Kısmi denge çözümlemesinin genişletilmesi===

Kısmi denge çözümlemesinde gelirin verili olduğu kabul edilir. Başlangıçta denge olduğuna göre -yani toplam tüketim harcamasın gelire eşit olduğuna göre- harcamaları azaltan durumlarda fiyat değişiminin neden olduğu yeni kısmi dengeye ulaşıldıktan sonra tüketicilerin elinde harcayabilecekleri fazladan bir miktar gelir kalır. Mal ve hizmet piyasaları dengeye geldikten sonra gelirin bir bölümü tüketicilerin elinde harcayabilecekleri biçimde kalacaksa bu ta en baştan fiyatlar üstünde baskı yapar ve fiyat artışlarına neden olur. Bu duruma, enflasyonist durum diyorum. Yaşanan fiyat artışının bir bölümü reel nedenlerle ortaya çıkıp reel çözümlemeyi gerektirirken bir kısmı para piyasasındaki değişimle ortadan kaldırılabilecek enflasyonist durumdan kaynaklanır.

Tüketim harcamasını artıran durumlarda ise dengeye ulaşmak için gerekli olan harcamadan daha az gelir vardır. Kısmi denge çözümlemesinin ötesinde para piyasasına yapılabilecek müdahalelerle durdurulabilecek fiyat azalışlarına neden olan bu duruma deflasyonist durum diyorum.

2. Tablo kısmen enflasyonist, tamamen reel ve kısmen deflasyonist durumları özetliyor.

{| border=1
|+ '''2. Tablo: Bir malda (k. malda) yaşanan arz şoku sonrası fiyat hareketleri'''
|-
! Talep esnekliği !! Maliyet azaltıcı arz şoku !! Maliyet artırıcı arz şoku
|-
| esnek değil '''εk''' < 1 || kısmen enflasyonist || kısmen deflasyonist
|-
| birim esnek '''εk''' = 1 || tamamen reel || tamamen reel
|-
| esnek '''εk''' > 1 || kısmen deflasyonist || kısmen enflasyonist
|}

← Önceki hâli		11.27, 17 Ekim 2023 tarihindeki hâli
54. satır:		54. satır:

	Tek tek malların kısmi denge çözümlemesi, köken olarak parasal bir olay olarak başlayan enflasyonun reel etkisi olabileceğini gösteriyor. Gelir eşit biçimde dağıtılsa bile farklı esneklikli sektörlerde farklı sonuç doğurur. Hele bir de dönemler arası (İng. ''intertemporal'') değerlendirmeler çözümlemeye katıldığında ağırlıklı olarak yatırım yapanlar ile ağırlıklı olarak tüketim yapanlara orantılı biçimde dağılsa bile bu durumun yatırım kararlarında -ekonomiye kalıcı etki yapacak- değişiklik yapması neredeyse kaçınılmazdır.		Tek tek malların kısmi denge çözümlemesi, köken olarak parasal bir olay olarak başlayan enflasyonun reel etkisi olabileceğini gösteriyor. Gelir eşit biçimde dağıtılsa bile farklı esneklikli sektörlerde farklı sonuç doğurur. Hele bir de dönemler arası (İng. ''intertemporal'') değerlendirmeler çözümlemeye katıldığında ağırlıklı olarak yatırım yapanlar ile ağırlıklı olarak tüketim yapanlara orantılı biçimde dağılsa bile bu durumun yatırım kararlarında -ekonomiye kalıcı etki yapacak- değişiklik yapması neredeyse kaçınılmazdır.
		+
		+	Ayrıca bknz. [[enflasyon]].

← Önceki hâli		11.26, 17 Ekim 2023 tarihindeki hâli
50. satır:		50. satır:
	\| esnek<br/>'''ε<sub>k</sub>''' > 1 \|\| kısmen deflasyonist \|\| kısmen enflasyonist		\| esnek<br/>'''ε<sub>k</sub>''' > 1 \|\| kısmen deflasyonist \|\| kısmen enflasyonist
	\|}		\|}
		+
		+	==Parasaldan reele==
		+
		+	Tek tek malların kısmi denge çözümlemesi, köken olarak parasal bir olay olarak başlayan enflasyonun reel etkisi olabileceğini gösteriyor. Gelir eşit biçimde dağıtılsa bile farklı esneklikli sektörlerde farklı sonuç doğurur. Hele bir de dönemler arası (İng. ''intertemporal'') değerlendirmeler çözümlemeye katıldığında ağırlıklı olarak yatırım yapanlar ile ağırlıklı olarak tüketim yapanlara orantılı biçimde dağılsa bile bu durumun yatırım kararlarında -ekonomiye kalıcı etki yapacak- değişiklik yapması neredeyse kaçınılmazdır.

← Önceki hâli		10.04, 17 Ekim 2023 tarihindeki hâli
1. satır:		1. satır:
	Önce tek bir sektörde üretim şoku sonrası yaşanan fiyat artışının [[kısmi denge çözümlemesi]]yle başlayayım.		Önce tek bir sektörde üretim şoku sonrası yaşanan fiyat artışının [[kısmi denge çözümlemesi]]yle başlayayım.

		+	==Tek sektörde fiyat değişiminin kısmi denge çözümlemesi==
	Herhangi bir i. maldan talep edilen miktardaki yüzde değişimi '''ξ<sub>i<sub>''' ile ve fiyatın talep esnekliğini, '''ε<sub>i</sub>''' = '''-ξ<sub>i</sub>/π<sub>i</sub>''' ile gösteriyorum.		Herhangi bir i. maldan talep edilen miktardaki yüzde değişimi '''ξ<sub>i<sub>''' ile ve fiyatın talep esnekliğini, '''ε<sub>i</sub>''' = '''-ξ<sub>i</sub>/π<sub>i</sub>''' ile gösteriyorum.

← Önceki hâli		09.41, 17 Ekim 2023 tarihindeki hâli
1. satır:		1. satır:
−	Yaşanan [[enflasyon]], "ya parasaldır ya da reeldir" denebilecek kadar da basit biçimde açıklanamaz. Köken olarak üretim ya da tüketim koşullarındaki değişimin sonucu olarak artması ya da azalması gereken tek bir malın fiyatı olsa bile bundan ekonominin tümü etkilenir. Böyle bir etkinin yokumsanabilecek denli az olduğunu varsayıp yokumsarsam yaptığım [[kısmi denge çözümlemesi]] olur. Önce tek bir sektörde üretim şoku sonrası yaşanan fiyat artışının [[kısmi denge çözümlemesi]]yle başlayayım.	+	Önce tek bir sektörde üretim şoku sonrası yaşanan fiyat artışının [[kısmi denge çözümlemesi]]yle başlayayım.

	Herhangi bir i. maldan talep edilen miktardaki yüzde değişimi '''ξ<sub>i<sub>''' ile ve fiyatın talep esnekliğini, '''ε<sub>i</sub>''' = '''-ξ<sub>i</sub>/π<sub>i</sub>''' ile gösteriyorum.		Herhangi bir i. maldan talep edilen miktardaki yüzde değişimi '''ξ<sub>i<sub>''' ile ve fiyatın talep esnekliğini, '''ε<sub>i</sub>''' = '''-ξ<sub>i</sub>/π<sub>i</sub>''' ile gösteriyorum.

@@ 31. satır: / 31. satır: @@
-===Kısmi denge çözümlemesinin genişletilmesi===
+==Kısmi denge çözümlemesinin genişletilmesi==
-Kısmi denge çözümlemesinde gelirin verili olduğu kabul edilir. Başlangıçta denge olduğuna göre -yani toplam tüketim harcamasın gelire eşit olduğuna göre- harcamaları azaltan durumlarda fiyat değişiminin neden olduğu yeni kısmi dengeye ulaşıldıktan sonra tüketicilerin elinde harcayabilecekleri fazladan bir miktar gelir kalır. Mal ve hizmet piyasaları dengeye geldikten sonra gelirin bir bölümü tüketicilerin elinde harcayabilecekleri biçimde kalacaksa bu ta en baştan fiyatlar üstünde baskı yapar ve fiyat artışlarına neden olur. Bu duruma, enflasyonist durum diyorum. Yaşanan fiyat artışının bir bölümü reel nedenlerle ortaya çıkıp reel çözümlemeyi gerektirirken bir kısmı para piyasasındaki değişimle ortadan kaldırılabilecek enflasyonist durumdan kaynaklanır.
+Kısmi denge çözümlemesinde gelirin verili olduğu kabul edilir. Başlangıçta denge olduğuna göre -yani toplam tüketim harcaması gelire eşit olduğuna göre- harcamaları azaltan durumlarda fiyat değişiminin neden olduğu yeni kısmi dengeye ulaşıldıktan sonra tüketicilerin elinde harcayabilecekleri fazladan bir miktar gelir kalır. Mal ve hizmet piyasaları dengeye geldikten sonra gelirin bir bölümü tüketicilerin elinde harcayabilecekleri biçimde kalacaksa bu ta en baştan fiyatlar üstünde baskı yapar ve fiyat artışlarına neden olur. Bu duruma, enflasyonist durum diyorum. Yaşanan fiyat artışının bir bölümü reel nedenlerle ortaya çıkıp reel çözümlemeyi gerektirirken bir kısmı para piyasasındaki değişimle ortadan kaldırılabilecek -parasal tanımıyla- enflasyonist durumdan kaynaklanır.
 Tüketim harcamasını artıran durumlarda ise dengeye ulaşmak için gerekli olan harcamadan daha az gelir vardır. Kısmi denge çözümlemesinin ötesinde para piyasasına yapılabilecek müdahalelerle durdurulabilecek fiyat azalışlarına neden olan bu duruma deflasyonist durum diyorum.

@@ 22. satır: / 22. satır: @@
 |}
-Sigara, araba yakıtı gibi fiyatı değişse bile tüketicilerin ya bağımlılıktan ya da gereksinimden dolayı talep edilen miktarı kolay kolay değiştiremedikleri ürünlerin talebi, esnek değildir. Bu tür bir malın fiyatı arz koşullarındaki değişiklikten dolayı, örneğin yerli paranın değerlenmesinden dolayı artarsa miktardaki azalma sınırlı kalır bu mal için yapılan harcama artar. Fiyatı azaldığında ise tüketilen miktar o oranda azalmaz ve yapılan harcama artar.
+Sigara, araba yakıtı gibi fiyatı değişse bile tüketicilerin ya bağımlılıktan ya da gereksinimden dolayı talep edilen miktarı kolay kolay değiştiremedikleri ürünlerin talebi, esnek değildir. Bu tür bir malın fiyatı arz koşullarındaki değişiklikten dolayı, örneğin yerli paranın değerlenmesinden dolayı artarsa miktardaki azalma sınırlı kalır bu mal için yapılan harcama artar. Fiyatı azaldığında ise tüketilen miktar o oranda artmaz ve yapılan harcama azalır.
 Eksikliği ikame edilebilen diğer ürünlerle giderilebilen, tüketicinin bağımlı olmadığı ürünlere talep esnektir. Bu tür bir ürünün fiyatı arttığında tüketiciler, ürünün ikamelerine yönelir ve bu ürüne yapılan harcama düşer. Fiyatı azaldığında ise tüketiciler, bu ürüne yönelirler ve ürüne yapılan harcama artar.