DrOS'un not defteri - Kullanıcı katkıları [tr]

Enflasyon

2023-10-03T09:53:03Z

188.119.60.222:

(İng. ''inflation'') Fiyatların artışı.

==Enflasyonun parasal ve reel bileşeni==

[[Enflasyon]], yaygın biçimde göreli fiyat hareketlerinin etkisinden arınmış fiyat artışı olarak düşünülür ve zımnen sorunsuz biçimde tek bir oranla, diyelim ki '''''π''''' ile ölçülebileceği benimsenir. Buna enflasyonun ilk tanımı diyorum. Mal ve hizmetlerin tek olmaması halinde bu hayali [[enflasyon]] şöyle ifade edilebilir; para arzı ile mal ve hizmetlerin tümünün fiyatları aynı '''''π''''' oranında artarsa enflasyon oranı tartışmasız biçimde '''''π''''' olur. Bu durumda [[enflasyon]] tamamen parasal bir olaydır. [[Enflasyon]], sanki durum buymuş gibi idealize edilir.

Halbuki fiyatların tümünün eşanlı olarak aynı oranda artması, yaşamımızda neredeyse hiç rastlanmadığımız bir durumdur. Bu eşanlı aynı oranda artış varsayımı, ne ifadeyi basitleştirici, çözümlemeyi kolaylaştırıcı bir varsayımdır, ne de bu varsayımdan sapmaları ondan yola çıkarak inceleyebilmemizi sağlayan bir varsayımdır. Üstelik yanıltıcıdır.

Diyelim ki geri kalan malların fiyatları değişmezken üretim ya da tüketim koşullarındaki değişim sonucu belli bir mal ucuzlasın. Yaşanan (1) reel bir olaydır, (2) yalnızca göreli fiyatlar değişmiştir. Enflasyonun ilk tanımına göre '''''π'''''=0'dır ama en azından tüketicilerin alım gücü artmıştır.

Diğer malların fiyat ve talep edilen miktarlarında bir değişiklik olmadan bir malın fiyatının değişmesi, fiyat esnekliğinin 1'e eşit olmasının sonucudur.

[[Birim esnek]] talep durumunda tüketicilerin söz konusu mal için gelirlerinden ayırdıkları pay sabittir. Mal ve hizmetlere taleplerin tümü birim esnekse topluluğun fayda fonksiyonu Cobb-Douglas fonksiyonuyla özetlenebilir. Durum buysa alım gücündeki artış oranı, maliyeti azalan malın fiyatının değişim oranı ile o malın toplam tüketim harcaması içindeki payının çarpımıdır. Formel olarak ifade edersek '''''αi''''' i. malın toplam tüketim harcaması içindeki payını ve '''''πi''''' i. malın fiyat artışını gösteriyorken '''''k''''' fiyatı değişen malsa satın alma gücündeki artış oranı '''''π'''''='''''αk'''''×'''''πk''''' olur. Satın alma gücündeki azalış oranına enflasyonun ikinci tanımı diyorum.

İkinci tanıma uyan enflasyon, birinci tanımla tam bir kontrast içinde tamamen reel bir olaydır. Gerçekleşen enflasyon, kural olarak kısmen parasal kısmen de reeldir.

İkinci tanıma uygun örneği, daha kolay anlaşıldığı için bir malın ucuzlaması olarak ('''''πk'''''<0, dolayısıyla '''''π'''''<0) verdim. Malın göreli fiyatı, üretiminde teknolojik bir değişimle ya da tüketiminde daha az miktarla aynı sonuca ulaştıracak bir yenilikle açıklanabilir ve rahatlıkla anlaşılır. Zor olan bir malın diğer mallar cinsinden (diğer malların tümü için aynı artış oranında) göreli fiyatının nasıl olup da daha yüksek hale geldiğidir. Üretimde üretkenlik azaltıcı yatırım ya da tüketimde israf açıklayıcı olabilir ama insanların nasıl olup da üretkenliği azaltacak yatırım yaptığının ve israf ettiğinin, yani refahını azaltacak biçimde tüketim yaptığının doğrudan bir açıklanması yoktur. Kuraklık, yıkıcı deprem gibi negatif üretkenlik şokları ya da kur haddindeki artış gibi maliyet etmenleri, geçicidir; kalıcı oluyorlarsa üretkenlik düşüren yatırım ve israf açıklamalarına geri dönülür.

==Kısmi Denge Çözümlemesi==

Yaşanan enflasyon, "ya parasaldır ya da reeldir" denebilecek kadar da basit biçimde açıklanamaz. Köken olarak üretim ya da tüketim koşullarındaki değişimin sonucu olarak artması ya da azalması gereken tek bir malın fiyatı olsa bile bundan ekonominin tümü etkilenir. Böyle bir etkinin yokumsanabilecek denli az olduğunu varsayıp yokumsarsam yaptığım [[kısmi denge çözümlemesi]] olur. Önce tek bir sektörde üretim şoku sonrası yaşanan fiyat artışının [[kısmi denge çözümlemesi]]yle başlayayım.

Herhangi bir i. maldan talep edilen miktardaki yüzde değişimi '''ξi''' ile ve fiyatın talep esnekliğini, '''εi''' = '''-ξi/πi''' ile gösteriyorum.

Birim esnek talep ('''εk''' = 1) durumundan başlayayım; miktar, fiyatla ters orantılı olarak değişir, talep edilen miktarın yüzde artışı oranı '''πk''' olur. Üretim koşullarında maliyet azaltıcı bir değişiklik yaşandığında fiyat düşerken ('''πk''' < 0) miktar, fiyat azaldığı oranda artar; '''ξk=-πk'''. Bu durumda ortalama fiyat azalma oranı, aynı oranda büyümeyi ima edecek biçimde '''αk'''×('''-πk''') olur. Fiyat arttığındaysa tam tersi gerçekleşir, enflasyon oranı '''αk'''×'''πk''' olurken ekonomi aynı oranda küçülür. Fiyat ister artsın, ister azalsın k. ürün için yapılan harcama değişmez ve bu sektördeki değişim, diğer sektörleri etkilemez.

Birim esneklik sağlayan Cobb-Douglas fonksiyonel biçminin, pratikte karşılığı neredeyse hiç bulunmaz ve birim esneklikten farklılık, kısmi denge sonucunun değişmesini gerektirir.

Birim esneklikten farklılık, ilk çözümsel aşamada fiyat değişiminin fiyatı değişen mala yapılan harcamaya etkisizliğini 1. Tablo'dan izlenebileceği biçimde ortadan kaldırır.

{| border=1
|+ '''1. Tablo: Bir malda (k. malda) yaşanan arz şoku sonrası o mala yapılan harcamadaki değişim'''
|-
! Talep esnekliği !! Maliyet azaltıcı arz şoku !! Maliyet artırıcı arz şoku
|-
| esnek değil '''εk''' < 1 || azalır || artar
|-
| birim esnek '''εk''' = 1 || değişmez || değişmez
|-
| esnek '''εk''' > 1 || artar || azalır
|}

Sigara, araba yakıtı gibi fiyatı değişse bile tüketicilerin ya bağımlılıktan ya da gereksinimden dolayı talep edilen miktarı kolay kolay değiştiremedikleri ürünlerin talebi, esnek değildir. Bu tür bir malın fiyatı arz koşullarındaki değişiklikten dolayı, örneğin yerli paranın değerlenmesinden dolayı artarsa miktardaki azalma sınırlı kalır bu mal için yapılan harcama artar. Fiyatı azaldığında ise tüketilen miktar o oranda azalmaz ve yapılan harcama artar.

Eksikliği ikame edilebilen diğer ürünlerle giderilebilen, tüketicinin bağımlı olmadığı ürünlere talep esnektir. Bu tür bir ürünün fiyatı arttığında tüketiciler, ürünün ikamelerine yönelir ve bu ürüne yapılan harcama düşer. Fiyatı azaldığında ise tüketiciler, bu ürüne yönelirler ve ürüne yapılan harcama artar.

Esnek talep durumunda fiyat artışı, esnek olmayan talep durumunda fiyat azalışı, harcamaları azaltır.

Esnek talep durumunda fiyat azalışı, esnek olmayan talep durumunda fiyat artışı, harcamaları artırır.

===Kısmi denge çözümlemesinin genişletilmesi===

Kısmi denge çözümlemesinde gelirin verili olduğu kabul edilir. Başlangıçta denge olduğuna göre -yani toplam tüketim harcamasın gelire eşit olduğuna göre- harcamaları azaltan durumlarda fiyat değişiminin neden olduğu yeni kısmi dengeye ulaşıldıktan sonra tüketicilerin elinde harcayabilecekleri fazladan bir miktar gelir kalır. Mal ve hizmet piyasaları dengeye geldikten sonra gelirin bir bölümü tüketicilerin elinde harcayabilecekleri biçimde kalacaksa bu ta en baştan fiyatlar üstünde baskı yapar ve fiyat artışlarına neden olur. Bu duruma, enflasyonist durum diyorum. Yaşanan fiyat artışının bir bölümü reel nedenlerle ortaya çıkıp reel çözümlemeyi gerektirirken bir kısmı para piyasasındaki değişimle ortadan kaldırılabilecek enflasyonist durumdan kaynaklanır.

Tüketim harcamasını artıran durumlarda ise dengeye ulaşmak için gerekli olan harcamadan daha az gelir vardır. Kısmi denge çözümlemesinin ötesinde para piyasasına yapılabilecek müdahalelerle durdurulabilecek fiyat azalışlarına neden olan bu duruma deflasyonist durum diyorum.

2. Tablo kısmen enflasyonist, tamamen reel ve kısmen deflasyonist durumları özetliyor.

{| border=1
|+ '''2. Tablo: Bir malda (k. malda) yaşanan arz şoku sonrası fiyat hareketleri'''
|-
! Talep esnekliği !! Maliyet azaltıcı arz şoku !! Maliyet artırıcı arz şoku
|-
| esnek değil '''εk''' < 1 || kısmen enflasyonist || kısmen deflasyonist
|-
| birim esnek '''εk''' = 1 || tamamen reel || tamamen reel
|-
| esnek '''εk''' > 1 || kısmen deflasyonist || kısmen enflasyonist
|}

==Genel denge çözümlemesi==

Kısmi denge çözümlemesinde yokumsananların etkisi yokumsanacak denli azdır dolayısıyla kısmi denge çözümlemesi yararlıdır. Kısmı denge çözümlemesiyle ulaşılan enflasyonist ya da deflasyonist ektiler, yokumsanabilecek denli azdır ama yokumsanamıyacak enflasyonist ya da deflasyonist süreçlerde olacakları aydınlatır.

Kısmi denge çözümlemesinde ürünler ve sektörler arasındaki etkileşim yokumsanırken ürünler ve sektörler arasındaki her türlü etkileşimin hesaba katıldığı çözümleme [[genel denge çözümlemesi]]dir. Kısmi dengede çapraz fiyat esneklikleri sınırlı sayıda istisna hariç, sıfır olarak kabul edilir. Genel denge çözümlemesinde ürünün kendi fiyat esnekliği ve gelir esnekliğinin yanı sıra çapraz fiyat esneklikleri de hesaba katılır. Kısmi denge çözümlemesinde başta gelir olmak üzere ekonominin tamamına ilişkin göstergeler dışsal değişkenken genel denge çözümlemesinde içseldir ve çözümleme sonucunda ortaya çıkar.

Genel denge çözümlemene dayalı olarak yaşanan durumu incelemek için çok sayıda (binlerce, on binlerce, hatta belki daha da fazla) davranışsal denklemin tahmin edilmesi gerekir. Bu kadar çok denklem tahmin edildiğinde model belirleme hatası (İng. ''error in model specification'') yapmak neredeyse kaçınılmazdır. Bir denklem için yapıldığında istatistiki sorun yaratmayan bir hata, diğer hatalarla birleştip sistemin tamamına yansıdığında birikimli olarak ciddi hatalara yol açabilir; hatta açmaması mucize olur. Büyük sistemlerle ekonomiyi çözümleme kuramsal kaldığı sürece ferasetli (İng. insightfull) olsa da tahmin edilen sistem ne kadar küçükse model belirleme hataları da birikimli istatistiki hataların tarafgirliğe (İng. bias) neden olma durumları da o kadar az olur.

Genel denge çözümlemeleri kuramsal sorunları çözmek için kısmi denge çözümlemelerinden daha uygunken kısmi denge çözümlemeleri ampirik araştırmalara ve tahminlere daha uygundur.

Kısmi denge bakımından çelişkiye düşmeden çözümlenmesi imkansız olan enflasyon gibi konuların, büyük sistemler içinde çözümlenmesi de istenen sonuçları vermez. Bunun için makroekonomik çözümleme gelişti.

==Makroekonomik çözümleme==

[[Makroekonomik çözümleme]], bileşik malların varlığına dayanır.

Büyüme, teknolojik gelişme, yeni ürün
Deflasyonist

==Kullanılabilir kredi==
Kredi genişlemesi, Merkez Bankasının bastığı para, merkez bankasına açılan kredidir, hükümete borç verir,

==Notes==
<references />

Bir dönem içinde elde edilen toplam gelir, '''Y''', üç biçimde kullanılır; tüketim için mal ve hizmet alımı, '''C''', yatırım için mal ve hizmet alımı, '''I''', ve bir dahaki döneme aktarılmak için saklanandaki artış/azalış (İng. ''hoarding''), '''ΔH'''. Gelir satın alma gücüdür ve gelir olmanın önkoşulu, başkasına aktarıldığında karşılığında mal ve hizmet alabilecekleri kredi olmaktır.

Gelir, '''Y''', satılan malların değerine eşittir; '''p''' fiyat, '''q''' miktar vektörüyken '''Y'''='''pT''' '''q'''.

Ayrıca bknz. [[deflasyon]], [[enflasyonun ölçülmesi]], [[enflasyonun neden ve dinamiği]], [[değerin üç biçimi]], [[makroekonomik para politikaları]], [[hedonik fiyat endeksi]]

Enflasyon

2023-09-29T16:48:38Z

188.119.60.222:

(İng. ''inflation'') Fiyatların artışı.

[[Enflasyon]], yaygın biçimde göreli fiyat hareketlerinin etkisinden arınmış fiyat artışı olarak düşünülür ve zımnen sorunsuz biçimde tek bir oranla, diyelim ki '''''π''''' ile ölçülebileceği benimsenir. Buna enflasyonun ilk tanımı diyeyim. Mal ve hizmetlerin tek olmaması halinde bu hayali [[enflasyon]] şöyle ifade edilebilir; para arzı ile mal ve hizmetlerin tümünün fiyatları aynı '''''π''''' oranında artarsa enflasyon oranı tartışmasız biçimde '''''π''''' olur. Bu durumda [[enflasyon]] tamamen parasal bir olaydır. [[Enflasyon]], sanki durum buymuş gibi idealize edilir.

Halbuki fiyatların tümünün eşanlı olarak aynı oranda artması, yaşamımızda neredeyse hiç rastlanmadığımız bir durumdur. Bu eşanlı aynı oranda artış varsayımı, ne ifadeyi basitleştirici, çözümlemeyi kolaylaştırıcı bir varsayımdır, ne de bu varsayımdan sapmaları inceleyebileceğimiz ondan yola çıkarak inceleyebilmemizi sağlayan bir varsayımdır. Üstelik yanıltıcıdır.

==Kısmi Denge Çözümlemesi==

[[Kısmi Denge Çözümlemesi]]

Diyelim ki geri kalan malların fiyatları değişmezken üretim ya da tüketim koşullarındaki değişim sonucu belli bir mal ucuzlasın. Yaşanan (1) reel bir olaydır, (2) yalnızca göreli fiyatlar değişmiştir. Enflasyonun ilk tanımına göre '''''π'''''=0'dır ama en azından tüketicilerin alım gücü artmıştır.

Diğer malların fiyatlar ve talep edilen miktarlarında bir değişiklik olmadan bir malın fiyatının değişmesi, fiyat esnekliğinin 1'e eşit olmasının sonucudur. Bu birim esnek talep durumunda tüketicilerin söz konusu mal için gelirlerinden ayırdıkları payın sabit olması durumudur. Mal ve hizmetlere taleplerin tümü birim esnekse topluluğun fayda fonksiyonu Cobb-Douglas fonksiyonuyla özetlenebilir. Durum buysa alım gücündeki artış oranı, maliyeti azalan malın fiyatının değişim oranı ile o malın toplam tüketim harcamaları içindeki payının çarpımıdır. Formel olarak ifade edersek '''''αi''''' i. malın toplam tüketim harcamaları içindeki payını ve '''''πi''''' fiyat artışını gösteriyorken '''''k''''' fiyatı artan malsa satın alma gücündeki artış oranı '''''π'''''='''''αk'''''×'''''πk''''' olur. Satın alma gücündeki azalış oranına enflasyonun ikinci tanımı diyorum. Bu ikinci tanıma uyan enflasyon, birinci tanımla tam bir kontrast içinde tamamen reel bir olaydır.

İkinci tanıma uygun örneği, daha kolay anlaşıldığı için bir malın ucuzlaması olarak ('''''πk'''''<0, dolayısıyla '''''π'''''<0) verdim. Malın göreli fiyatı, üretiminde teknolojik bir değişimle ya da tüketiminde daha az miktarla aynı sonuca ulaştıracak bir yenilikle açıklanabilir ve rahatlıkla anlaşılır. Zor olan bir malın diğer mallar cinsinden (diğer malların tümü için aynı artış oranında) göreli fiyatının nasıl olup da daha yüksek hale geldiğidir. Üretimde üretkenlik azaltıcı yatırım ya da tüketimde israf açıklayıcı olabilir ama insanların nasıl olup da üretkenliği azaltacak yatırım yaptığının ve israf ettiğinin, yani refahını azaltacak biçimde tüketim yaptığının doğrudan bir açıklanması yoktur.

Ekonomi muhasebe kayıtlarından oluşmadığı için olay bu kadar da basit değildir. Köken olarak üretim ya da tüketim koşullarındaki değişimin sonucu olarak artması ya da azalması gereken tek bir malın fiyatı olsa bile bundan ekonominin tümü etkilenir. Bu konuyu az ileriye bırakarak tek bir mala yoğunlaşmayı biraz daha sürdüreyim.

Hedonik fiyat endeksleri, (genellikle yalnızca tüketim yanlı düşünülerek) mallarla birlikte aslında malların taşıdıkları özelliklerin fiyatlandığı fikrine dayanır. Bilgisayarın yalnızca bellek ve CPU hızı olmak üzere iki özelliği olduğunda bilgisayarın fiyatı bellek genişliği çarpı belleğin fiyatı ile CPU hızı çarpı CPU hızının fiyatının toplamından oluştuğu düşüncesiyle özelliklerin fiyatları saptanır sonra değişik bellekli ve CPU hızlı bilgisayarlar olsa da fiyat endeksleri özelliklerin miktar ve fiyatlarıyla hedonik fiyat endeksleri olarak hesaplanabilir.

Özellikle yeni ürünlerin piyasasının kurulduğu ve ürünlerin niteliklerinin hızla değiştiği koşullarda hedonik fiyat endekslerinin yararlı olabileceği düşünülse de tam da bu koşullarda ciddi sorunları ortaya çıkar. Cep telefonunun iki yıl önceki versiyonu şimdiki versiyonundan özellikleri bakımından çok daha düşüktür; hafızası azdır, işlemci hızı düşüktür, resim çözünürlüğü düşüktür vesaire. Ama bugün eski cep telefonunu kullanmayı sürdürdüğünde iki yıl önce karşıladığı fonksiyonları artık ya ağır aksak karşılıyor ya da toptan karşılayamıyordur. İki yıl önce bu cep telefonunun sağladıklarını artık yeni versiyon karşılıyordur. Yeni versiyon eski versiyonun iki yıl önceki fiyatından satılırsa tüketici açısından refahta bir değişiklik olmaz. Bu durumda hedonik endeksler kullanılırsa yanıltıcı biçimde olmayan bir refah artışı saptanır. Cep telefonun o sıralar en yaygın versiyonunun karşılaştırılması daha az yanıltıcı olacaktır. <ref>Bu tüketim dışsallığı, yani diğer tüketicilerin yaptıklarının belli bir tüketicinin davranışına tercihlerinde hiç bir değişiklik olmadan etki etmesi, bireysel davranıştan bağımsız toplumsallığın iyi bir örneğidir.</ref>

Yeni ürünle ilgili soruna değindikten sonra dönüp tek bir üründe yaşanan arz şokunun sonucunda hangi fiyat hareketlerinin yaşandığını incelersem fiyatın talep esnekliğine göre sonucunun değiştiğini fark ediyorum. 1. Tablo, olası değişiklikleri özetliyor.
Herhangi bir i. mala fiyatın talep esnekliğini, '''εk''' ile gösteriyorum.

{| border=1
|+ '''1. Tablo: Bir malda yaşanan arz şoku sonrası fiyat hareketleri'''
|-
! Talep esnekliği !! Maliyet azaltıcı arz şoku !! Maliyet artırıcı arz şoku
|-
| esnek değil '''εk''' < 1 || kısmen enflasyonist || kısmen deflasyonist
|-
| birim esnek '''εk''' = 1 || tamamen reel || tamamen reel
|-
| esnek '''εk''' > 1 || kısmen deflasyonist || kısmen enflasyonist
|}

Birim esnek talep ('''εk''' = 1) durumundan başlarsak miktar, fiyatla ters orantılı olarak değişir, miktar artışı '''-πk''' olur. Üretim koşullarında maliyet azaltıcı bir değişiklik yaşandığında fiyat düşerken ('''πk''' < 0) miktar fiyat artış oranının mutlak değeri, |'''-πk'''|, oranında artar. Hem deflasyon oranı hem de büyüme oranı '''α'''×|'''-πk'''| olur. Fiyat arttığındaysa tam tersi olur, enflasyon oranı '''α'''×'''πk''' olurken ekonomi aynı oranda küçülür.

Birim esneklik sağlayan Cobb-Douglas fonksiyonel biçminin, pratikte karşılığı neredeyse hiç bulunmaz.

Sigara, araba yakıtı gibi ya bağımlılıktan ya da gereksinimden dolayı talep edilen miktarı fiyatı değişse bile tüketicilerin talep ettikleri miktarı kolay kolay değiştiremedikleri ürünlerin talebi esnek değildir. Bu tür bir malın fiyatı arz koşullarındaki değişiklikten dolayı, örneğin yerli paranın değerlenmesinden dolayı artarsa

==Kısmi denge çözümlemesinin genişletilmesi==

==Genel denge çözümlemesi ve makroekonomik çözümleme==
[[Genel denge çözümlemesi]], [[makroekonomik çözümleme]]

==Kullanılabilir kredi==

==Notes==
<references />

Bir dönem içinde elde edilen toplam gelir, '''Y''', üç biçimde kullanılır; tüketim için mal ve hizmet alımı, '''C''', yatırım için mal ve hizmet alımı, '''I''', ve bir dahaki döneme aktarılmak için saklanandaki artış/azalış (İng. ''hoarding''), '''ΔH'''. Gelir satın alma gücüdür ve gelir olmanın önkoşulu, başkasına aktarıldığında karşılığında mal ve hizmet alabilecekleri kredi olmaktır.

Gelir, '''Y''', satılan malların değerine eşittir; '''p''' fiyat, '''q''' miktar vektörüyken '''Y'''='''pT''' '''q'''.

Ayrıca bknz. [[deflasyon]], [[enflasyonun ölçülmesi]], [[enflasyonun neden ve dinamiği]], [[değerin üç biçimi]], [[makroekonomik para politikaları]],

Kısmi denge çözümlemesi

2023-09-29T16:46:18Z

188.119.60.222:

(İng. Partial Equilibrium Analysis)

Ayrıca bknz. [[Genel Denge Çözümlemesi]], [[Enflasyon]]

Genel denge çözümlemesi

2023-09-29T16:45:56Z

188.119.60.222: "(İng. General Equilibrium Analysis) Ayrıca bknz. Kısmi Denge Çözümlemesi" içeriğiyle yeni sayfa oluşturdu

(İng. General Equilibrium Analysis)

Ayrıca bknz. [[Kısmi Denge Çözümlemesi]]

Kısmi denge çözümlemesi

2023-09-29T16:45:10Z

188.119.60.222: "(İng. Partial Equilibrium Analysis) Ayrıca bknz. Genel Denge Çözümlemesi" içeriğiyle yeni sayfa oluşturdu

(İng. Partial Equilibrium Analysis)

Ayrıca bknz. [[Genel Denge Çözümlemesi]]

Enflasyon

2023-09-29T16:43:34Z

188.119.60.222:

(İng. ''inflation'') Fiyatların artışı.

[[Enflasyon]], yaygın biçimde göreli fiyat hareketlerinin etkisinden arınmış fiyat artışı olarak düşünülür ve zımnen sorunsuz biçimde tek bir oranla, diyelim ki '''''π''''' ile ölçülebileceği benimsenir. Buna enflasyonun ilk tanımı diyeyim. Mal ve hizmetlerin tek olmaması halinde bu hayali [[enflasyon]] şöyle ifade edilebilir; para arzı ile mal ve hizmetlerin tümünün fiyatları aynı '''''π''''' oranında artarsa enflasyon oranı tartışmasız biçimde '''''π''''' olur. Bu durumda [[enflasyon]] tamamen parasal bir olaydır. [[Enflasyon]], sanki durum buymuş gibi idealize edilir.

Halbuki fiyatların tümünün eşanlı olarak aynı oranda artması, yaşamımızda neredeyse hiç rastlanmadığımız bir durumdur. Bu eşanlı aynı oranda artış varsayımı, ne ifadeyi basitleştirici, çözümlemeyi kolaylaştırıcı bir varsayımdır, ne de bu varsayımdan sapmaları inceleyebileceğimiz ondan yola çıkarak inceleyebilmemizi sağlayan bir varsayımdır. Üstelik yanıltıcıdır.

==Kısmi Denge Çözümlemesi==

[[Kısmi Denge Çözümlemesi]]

Diyelim ki geri kalan malların fiyatları değişmezken üretim ya da tüketim koşullarındaki değişim sonucu belli bir mal ucuzlasın. Yaşanan (1) reel bir olaydır, (2) yalnızca göreli fiyatlar değişmiştir. Enflasyonun ilk tanımına göre '''''π'''''=0'dır ama en azından tüketicilerin alım gücü artmıştır.

Diğer malların fiyatlar ve talep edilen miktarlarında bir değişiklik olmadan bir malın fiyatının değişmesi, fiyat esnekliğinin 1'e eşit olmasının sonucudur. Bu birim esnek talep durumunda tüketicilerin söz konusu mal için gelirlerinden ayırdıkları payın sabit olması durumudur. Mal ve hizmetlere taleplerin tümü birim esnekse topluluğun fayda fonksiyonu Cobb-Douglas fonksiyonuyla özetlenebilir. Durum buysa alım gücündeki artış oranı, maliyeti azalan malın fiyatının değişim oranı ile o malın toplam tüketim harcamaları içindeki payının çarpımıdır. Formel olarak ifade edersek '''''αi''''' i. malın toplam tüketim harcamaları içindeki payını ve '''''πi''''' fiyat artışını gösteriyorken '''''k''''' fiyatı artan malsa satın alma gücündeki artış oranı '''''π'''''='''''αk'''''×'''''πk''''' olur. Satın alma gücündeki azalış oranına enflasyonun ikinci tanımı diyorum. Bu ikinci tanıma uyan enflasyon, birinci tanımla tam bir kontrast içinde tamamen reel bir olaydır.

İkinci tanıma uygun örneği, daha kolay anlaşıldığı için bir malın ucuzlaması olarak ('''''πk'''''<0, dolayısıyla '''''π'''''<0) verdim. Malın göreli fiyatı, üretiminde teknolojik bir değişimle ya da tüketiminde daha az miktarla aynı sonuca ulaştıracak bir yenilikle açıklanabilir ve rahatlıkla anlaşılır. Zor olan bir malın diğer mallar cinsinden (diğer malların tümü için aynı artış oranında) göreli fiyatının nasıl olup da daha yüksek hale geldiğidir. Üretimde üretkenlik azaltıcı yatırım ya da tüketimde israf açıklayıcı olabilir ama insanların nasıl olup da üretkenliği azaltacak yatırım yaptığının ve israf ettiğinin, yani refahını azaltacak biçimde tüketim yaptığının doğrudan bir açıklanması yoktur.

Ekonomi muhasebe kayıtlarından oluşmadığı için olay bu kadar da basit değildir. Köken olarak üretim ya da tüketim koşullarındaki değişimin sonucu olarak artması ya da azalması gereken tek bir malın fiyatı olsa bile bundan ekonominin tümü etkilenir. Bu konuyu az ileriye bırakarak tek bir mala yoğunlaşmayı biraz daha sürdüreyim.

Hedonik fiyat endeksleri, (genellikle yalnızca tüketim yanlı düşünülerek) mallarla birlikte aslında malların taşıdıkları özelliklerin fiyatlandığı fikrine dayanır. Bilgisayarın yalnızca bellek ve CPU hızı olmak üzere iki özelliği olduğunda bilgisayarın fiyatı bellek genişliği çarpı belleğin fiyatı ile CPU hızı çarpı CPU hızının fiyatının toplamından oluştuğu düşüncesiyle özelliklerin fiyatları saptanır sonra değişik bellekli ve CPU hızlı bilgisayarlar olsa da fiyat endeksleri özelliklerin miktar ve fiyatlarıyla hedonik fiyat endeksleri olarak hesaplanabilir.

Özellikle yeni ürünlerin piyasasının kurulduğu ve ürünlerin niteliklerinin hızla değiştiği koşullarda hedonik fiyat endekslerinin yararlı olabileceği düşünülse de tam da bu koşullarda ciddi sorunları ortaya çıkar. Cep telefonunun iki yıl önceki versiyonu şimdiki versiyonundan özellikleri bakımından çok daha düşüktür; hafızası azdır, işlemci hızı düşüktür, resim çözünürlüğü düşüktür vesaire. Ama bugün eski cep telefonunu kullanmayı sürdürdüğünde iki yıl önce karşıladığı fonksiyonları artık ya ağır aksak karşılıyor ya da toptan karşılayamıyordur. İki yıl önce bu cep telefonunun sağladıklarını artık yeni versiyon karşılıyordur. Yeni versiyon eski versiyonun iki yıl önceki fiyatından satılırsa tüketici açısından refahta bir değişiklik olmaz. Bu durumda hedonik endeksler kullanılırsa yanıltıcı biçimde olmayan bir refah artışı saptanır. Cep telefonun o sıralar en yaygın versiyonunun karşılaştırılması daha az yanıltıcı olacaktır. <ref>Bu tüketim dışsallığı, yani diğer tüketicilerin yaptıklarının belli bir tüketicinin davranışına tercihlerinde hiç bir değişiklik olmadan etki etmesi, bireysel davranıştan bağımsız toplumsallığın iyi bir örneğidir.</ref>

Yeni ürünle ilgili soruna değindikten sonra dönüp tek bir üründe yaşanan arz şokunun sonucunda hangi fiyat hareketlerinin yaşandığını incelersem fiyatın talep esnekliğine göre sonucunun değiştiğini fark ediyorum. 1. Tablo, olası değişiklikleri özetliyor.
Herhangi bir i. mala fiyatın talep esnekliğini, '''εk''' ile gösteriyorum.

{| border=1
|+ '''1. Tablo: Bir malda yaşanan arz şoku sonrası fiyat hareketleri'''
|-
! Talep esnekliği !! Maliyet azaltıcı arz şoku !! Maliyet artırıcı arz şoku
|-
| esnek değil '''εk''' < 1 || kısmen enflasyonist || kısmen deflasyonist
|-
| birim esnek '''εk''' = 1 || tamamen reel || tamamen reel
|-
| esnek '''εk''' > 1 || kısmen deflasyonist || kısmen enflasyonist
|}

Birim esnek talep ('''εk''' = 1) durumundan başlarsak miktar, fiyatla ters orantılı olarak değişir, miktar artışı '''-πk''' olur. Üretim koşullarında maliyet azaltıcı bir değişiklik yaşandığında fiyat düşerken ('''πk''' < 0) miktar fiyat artış oranının mutlak değeri, |'''-πk'''|, oranında artar. Hem deflasyon oranı hem de büyüme oranı '''α'''×|'''-πk'''| olur. Fiyat arttığındaysa tam tersi olur, enflasyon oranı '''α'''×'''πk''' olurken ekonomi aynı oranda küçülür.

Birim esneklik sağlayan Cobb-Douglas fonksiyonel biçminin, pratikte karşılığı neredeyse hiç bulunmaz.

Sigara, araba yakıtı gibi ya bağımlılıktan ya da gereksinimden dolayı talep edilen miktarı fiyatı değişse bile tüketicilerin talep ettikleri miktarı kolay kolay değiştiremedikleri ürünlerin talebi esnek değildir. Bu tür bir malın fiyatı arz koşullarındaki değişiklikten dolayı, örneğin yerli paranın değerlenmesinden dolayı artarsa

==Kısmi çözümlemenin genişletilmesi==

==Kullanılabilir kredi==

==Notes==
<references />

Bir dönem içinde elde edilen toplam gelir, '''Y''', üç biçimde kullanılır; tüketim için mal ve hizmet alımı, '''C''', yatırım için mal ve hizmet alımı, '''I''', ve bir dahaki döneme aktarılmak için saklanandaki artış/azalış (İng. ''hoarding''), '''ΔH'''. Gelir satın alma gücüdür ve gelir olmanın önkoşulu, başkasına aktarıldığında karşılığında mal ve hizmet alabilecekleri kredi olmaktır.

Gelir, '''Y''', satılan malların değerine eşittir; '''p''' fiyat, '''q''' miktar vektörüyken '''Y'''='''pT''' '''q'''.

Ayrıca bknz. [[deflasyon]], [[enflasyonun ölçülmesi]], [[enflasyonun neden ve dinamiği]], [[değerin üç biçimi]], [[makroekonomik para politikaları]],

Enflasyonun ölçülmesi

2023-09-26T06:35:52Z

188.119.60.222:

[[Enflasyon]], yaygın biçimde göreli fiyat hareketlerinin etkisinden arınmış fiyat artışı olarak düşünülür ve zımnen sorunsuz biçimde tek bir oranla, diyelim ki '''''π''''' ile ölçülebileceği benimsenir. Buna enflasyonun ilk tanımı diyeyim. Mal ve hizmetlerin tek olmaması halinde bu hayali [[enflasyon]] şöyle ifade edilebilir; para arzı ile mal ve hizmetlerin tümünün fiyatları aynı '''''π''''' oranında artarsa enflasyon oranı tartışmasız '''''π''''' olur. Bu durumda [[enflasyon]] tamamen parasal bir olaydır. Enflasyon, sanki durum buymuş gibi idealize edilir.

Halbuki fiyatların tümünün eşanlı olarak aynı oranda artması, yaşamımızda hiç rastlanmadığımız bir durumdur. Bu eşanlı aynı oranda artış varsayımı, ifadeyi basitleştirici, çözümlemeyi kolaylaştırıcı bir varsayım değildir; yanıltıcıdır. Diyelim ki geri kalan malların fiyatları değişmezken üretim ya da tüketim koşullarındaki değişim sonucu belli bir mal ucuzlasın. Yaşanan (1) reel bir olaydır, (2) yalnızca göreli fiyatlar değişmiştir. Enflasyonun ilk tanımına göre '''''π'''''=0'dır ama en azından tüketicilerin alım gücü artmıştır.

Tüketicilerin mal ve hizmetlere gelirlerinden ayırdıkları pay sabitse eşdeyışle, tüketicilerin fayda fonksiyonu Cobb-Douglas ise alım gücündeki artış oranı, söz konusu malın fiyatının artış oranı ile o malın toplam tüketim harcamaları içindeki payının çarpımıdır. Formel olarak ifade edersek '''''αi''''' i. malın toplam tüketim harcamaları içindeki payını ve '''''πi''''' fiyat artışını gösteriyorken '''''k''''' fiyatı artan malsa satın alma gücündeki artış oranı '''''π'''''='''''αk'''''×'''''πk''''' olur. Satın alma gücündeki artış oranına enflasyonun ikinci tanımı diyorum. Bu ikinci tanıma uyan enflasyon tamamen reel bir olaydır.

Ekonomi muhasebe kayıtlarından oluşmadığı için olay bu kadar da basit değildir. Tek bir malın fiyatının artması

Enflasyonun ölçülmesi

2023-09-26T06:29:06Z

188.119.60.222:

[[Enflasyon]], yaygın biçimde göreli fiyat hareketlerinin etkisinden arınmış fiyat artışı olarak düşünülür ve zımnen sorunsuz biçimde tek bir oranla, diyelim ki '''''π''''' ile ölçülebileceği benimsenir. Buna enflasyonun ilk tanımı diyeyim. Mal ve hizmetlerin tek olmaması halinde bu hayali [[enflasyon]] şöyle ifade edilebilir; para arzı ile mal ve hizmetlerin tümünün fiyatları aynı '''''π''''' oranında artarsa enflasyon oranı tartışmasız '''''π''''' olur. Bu durumda [[enflasyon]] tamamen parasal bir olaydır. Enflasyon, sanki durum buymuş gibi idealize edilir.

Halbuki fiyatların tümünün eşanlı olarak aynı oranda artması, yaşamımızda hiç rastlanmadığımız bir durumdur. Bu eşanlı aynı oranda artış varsayımı, ifadeyi basitleştirici, çözümlemeyi kolaylaştırıcı bir varsayım değildir; yanıltıcıdır. Diyelim ki geri kalan malların fiyatları değişmezken üretim ya da tüketim koşullarındaki değişim sonucu belli bir mal ucuzlasın. Yaşanan (1) reel bir olaydır, (2) yalnızca göreli fiyatlar değişmiştir. Enflasyonun ilk tanımına göre '''''π'''''=0'dır ama en azından tüketicilerin alım gücü artmıştır. Tüketicilerin mal ve hizmetlere gelirlerinden ayırdıkları pay sabitse eşdeyışle, tüketicilerin fayda fonksiyonu Cobb-Douglas ise alım gücündeki artış oranı, söz konusu malın fiyatının artış oranı ile o malın toplam tüketim harcamaları içindeki payının çarpımıdır. Formel olarak ifade edersek '''''αi''''' i. malın toplam tüketim harcamaları içindeki payını ve '''''πi''''' fiyat artışını gösteriyorken '''''k''''' fiyatı artan malsa satın alma gücündeki artış oranı '''''π'''''='''''αk'''''×'''''πk''''' olur.

Enflasyonun ölçülmesi

2023-09-26T06:28:26Z

188.119.60.222:

[[Enflasyon]], yaygın biçimde göreli fiyat hareketlerinin etkisinden arınmış fiyat artışı olarak düşünülür ve zımnen sorunsuz biçimde tek bir oranla, diyelim ki '''''π''''' ile ölçülebileceği benimsenir. Buna enflasyonun ilk tanımı diyeyim. Mal ve hizmetlerin tek olmaması halinde bu hayali [[enflasyon]] şöyle ifade edilebilir; para arzı ile mal ve hizmetlerin tümünün fiyatları aynı '''''π''''' oranında artarsa enflasyon oranı tartışmasız '''''π''''' olur. Bu durumda [[enflasyon]] tamamen parasal bir olaydır. Enflasyon, sanki durum buymuş gibi idealize edilir.

Halbuki fiyatların tümünün eşanlı olarak aynı oranda artması, yaşamımızda hiç rastlanmadığımız bir durumdur. Bu eşanlı aynı oranda artış varsayımı, ifadeyi basitleştirici, çözümlemeyi kolaylaştırıcı bir varsayım değildir; yanıltıcıdır. Diyelim ki geri kalan malların fiyatları değişmezken üretim ya da tüketim koşullarındaki değişim sonucu belli bir mal ucuzlasın. Yaşanan (1) reel bir olaydır, (2) yalnızca göreli fiyatlar değişmiştir. Enflasyonun ilk tanımına göre '''''π'''''=0'dır ama en azından tüketicilerin alım gücü artmıştır. Tüketicilerin mal ve hizmetlere gelirlerinden ayırdıkları pay sabitse eşdeyışle, tüketicilerin fayda fonksiyonu Cobb-Douglas ise alım gücündeki artış oranı, söz konusu malın fiyatının artış oranı ile o malın toplam tüketim harcamaları içindeki payının çarpımıdır. Formel olarak ifade edersek '''''αi''''' i. malın toplam tüketim harcamaları içindeki payını ve '''''πi''''' fiyat artışını gösteriyorken '''''k'''''fiyatı artan malsa satın alma gücündeki artış oranı '''''π'''''='''''αk'''''×'''''πk'''''

Enflasyonun ölçülmesi

2023-09-26T06:24:12Z

188.119.60.222:

[[Enflasyon]], yaygın biçimde göreli fiyat hareketlerinin etkisinden arınmış fiyat artışı olarak düşünülür ve zımnen sorunsuz biçimde tek bir oranla, diyelim ki '''''π''''' ile ölçülebileceği benimsenir. Buna enflasyonun ilk tanımı diyeyim. Mal ve hizmetlerin tek olmaması halinde bu hayali [[enflasyon]] şöyle ifade edilebilir; para arzı ile mal ve hizmetlerin tümünün fiyatları aynı '''''π''''' oranında artarsa enflasyon oranı tartışmasız '''''π''''' olur. Bu durumda [[enflasyon]] tamamen parasal bir olaydır. Enflasyon, sanki durum buymuş gibi idealize edilir.

Halbuki fiyatların tümünün eşanlı olarak aynı oranda artması, yaşamımızda hiç rastlanmadığımız bir durumdur. Bu eşanlı aynı oranda artış varsayımı, ifadeyi basitleştirici, çözümlemeyi kolaylaştırıcı bir varsayım değildir; yanıltıcıdır. Diyelim ki geri kalan malların fiyatları değişmezken üretim ya da tüketim koşullarındaki değişim sonucu belli bir mal ucuzlasın. Yaşanan (1) reel bir olaydır, (2) yalnızca göreli fiyatlar değişmiştir. Enflasyonun ilk tanımına göre '''''π'''''=0'dır ama en azından tüketicilerin alım gücü artmıştır. Tüketicilerin mal ve hizmetlere gelirlerinden ayırdıkları pay sabitse eşdeyışle, tüketicilerin fayda fonksiyonu Cobb-Douglas ise alım gücündeki artış oranı, söz konusu malın fiyatının artış oranı ile o malın toplam tüketim harcamaları içindeki payının çarpımıdır. Formel olarak ifade edersek '''''αi''''' i. malın toplam tüketim harcamaları içindeki payını ve '''''π_i''''' fiyat artışını gösteriyorken '''''k'''''

Enflasyonun ölçülmesi

2023-09-26T06:16:41Z

188.119.60.222:

[[Enflasyon]], yaygın biçimde göreli fiyat hareketlerinin etkisinden arınmış fiyat artışı olarak düşünülür ve zımnen sorunsuz biçimde tek bir oranla, diyelim ki '''''π''''' ile ölçülebileceği benimsenir. Buna enflasyonun ilk tanımı diyeyim. Mal ve hizmetlerin tek olmaması halinde bu hayali [[enflasyon]] şöyle ifade edilebilir; para arzı ile mal ve hizmetlerin tümünün fiyatları aynı '''''π''''' oranında artarsa enflasyon oranı tartışmasız '''''π''''' olur. Bu durumda [[enflasyon]] tamamen parasal bir olaydır. Enflasyon, sanki durum buymuş gibi idealize edilir.

Halbuki fiyatların tümünün eşanlı olarak aynı oranda artması, yaşamımızda hiç rastlanmadığımız bir durumdur. Bu eşanlı aynı oranda artış varsayımı, ifadeyi basitleştirici, çözümlemeyi kolaylaştırıcı bir varsayım değildir; yanıltıcıdır. Diyelim ki geri kalan malların fiyatları değişmezken üretim ya da tüketim koşullarındaki değişim sonucu belli bir mal ucuzlasın. Yaşanan (1) reel bir olaydır, (2) yalnızca göreli fiyatlar değişmiştir. Enflasyonun ilk tanımına göre '''''π'''''=0'dır ama en azından tüketicilerin alım gücü artmıştır. Tüketicilerin mal ve hizmetlere gelirlerinden ayırdıkları pay sabitse eşdeyışle, tüketicilerin fayda fonksiyonu Cobb-Douglas ise alım gücündeki artış oranı, söz konusu malın fiyatının artış oranı ile o malın toplam tüketim harcamaları içindeki payının çarpımıdır. Formel olarak ifade edersek α i. malın toplam tüketim harcamaları içindeki payını, '''''π''''' fiyat artışını gösteriyorken

Enflasyonun ölçülmesi

2023-09-26T06:06:30Z

188.119.60.222:

Enflasyon, yaygın biçimde göreli fiyat hareketlerinin etkisinden arınmış fiyat artışı olarak düşünülür ve zımnen sorunsuz biçimde tek bir oranla, diyelim ki '''''π''''' ile ölçülebileceği benimsenir. Buna enflasyonun ilk tanımı diyeyim. Mal ve hizmetlerin tek olmaması halinde bu hayali enflasyon şöyle ifade edilebilir; para arzı ile mal ve hizmetlerin tümünün fiyatları aynı '''''π''''' oranında artarsa enflasyon oranı tartışmasız '''''π''''' olur. Bu durumda enflasyon tamamen parasal bir olaydır. Enflasyon, sanki durum buymuş gibi idealize edilir.

Halbuki fiyatların tümünün eşanlı olarak aynı oranda artması, yaşamımızda hiç rastlanmadığımız bir durumdur. Bu eşanlı aynı oranda artış varsayımı, ifadeyi basitleştirici, çözümlemeyi kolaylaştırıcı bir varsayım değildir; yanıltıcıdır.

Diyelim ki geri kalan malların fiyatları değişmezken üretim ya da tüketim koşullarındaki değişim sonucu belli bir mal ucuzlasın. Yaşanan (1) reel bir olaydır, (2) yalnızca göreli fiyatlar değişmiştir. Enflasyonun ilk tanımına göre '''''π'''''=0'dır

[[enflasyon]]

Enflasyonun ölçülmesi

2023-09-26T06:04:46Z

188.119.60.222:

Enflasyon, yaygın biçimde göreli fiyat hareketlerinin etkisinden arınmış fiyat artışı olarak düşünülür ve zımnen sorunsuz biçimde tek bir oranla, diyelim ki '''''π''''' ile ölçülebileceği benimsenir.

Mal ve hizmetlerin tek olmaması halinde bu hayali enflasyon şöyle ifade edilebilir; para arzı ile mal ve hizmetlerin tümünün fiyatları aynı '''''π''''' oranında artarsa enflasyon oranı tartışmasız '''''π''''' olur. Bu durumda enflasyon tamamen parasal bir olaydır. Enflasyon, sanki durum buymuş gibi idealize edilir.

Halbuki fiyatların tümünün eşanlı olarak aynı oranda artması, yaşamımızda hiç rastlanmadığımız bir durumdur. Bu eşanlı aynı oranda artış varsayımı, ifadeyi basitleştirici, çözümlemeyi kolaylaştırıcı bir varsayım değildir; yanıltıcıdır.

Diyelim ki geri kalan malların fiyatları değişmezken üretim ya da tüketim koşullarındaki değişim sonucu belli bir mal ucuzlasın. Yaşanan (1) reel bir olaydır, (2) yalnızca göreli fiyatlar değişmiştir.

[[enflasyon]]

Enflasyonun ölçülmesi

2023-09-26T05:19:30Z

188.119.60.222:

Para arzı ile mal ve hizmetlerin tümünün fiyatları aynı '''''π''''' oranında artarsa enflasyon oranı tartışmasız '''''π''''' olur. Bu durumda enflasyon tamamen parasal bir olaydır.

[[enflasyon]]

Enflasyonun ölçülmesi

2023-09-26T05:16:09Z

188.119.60.222:

Mal ve hizmetlerin tümünün fiyatları aynı '''''π''''' oranında artarsa enflasyon oranı tartışmasız π olur.

[[enflasyon]]

Enflasyonun ölçülmesi

2023-09-26T05:15:07Z

188.119.60.222:

Mal ve hizmetlerin tümünün fiyatları aynı π oranında artarsa enflasyon oranı tartışmasız π olur.

[[enflasyon]]